ଶବ୍ଦକୋଷ (Glossary)
ସହଜ ଭାଷାରେ ପ୍ରଜନନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶବ୍ଦ। ଶୁଣିବା ପାଇଁ ସ୍ପିକର୍ ଉପରେ ଟାପ୍ କରନ୍ତୁ।
A
- ଏଏମ୍ଏଚ୍ ପରୀକ୍ଷା (AMH)
- ଆଣ୍ଟି-ମୁଲେରିଆନ୍ ହରମୋନ୍ (Anti-Müllerian hormone); ଏହା ଏକ ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା, ଯାହା ଆଉ କେତେ ଅଣ୍ଡା ବାକି ଅଛି ତାହାର ଅନୁମାନ ଦିଏ.
- ଆଡେନୋମାୟୋସିସ୍ (Adenomyosis)
- ଗର୍ଭାଶୟର (womb) ଭିତର ଆବରଣର ଟିସୁ ଗର୍ଭାଶୟର ମାଂସପେଶୀ ଭିତରକୁ ବଢ଼ିଯିବା.
- ଆଣ୍ଟ୍ରାଲ୍ ଫଲିକଲ୍ ଗଣତି (Antral follicle count, AFC)(Antral follicle count (AFC))
- ଅଲ୍ଟ୍ରାସାଉଣ୍ଡରେ (ultrasound) ଦେଖାଯାଉଥିବା ଛୋଟ ଫଲିକଲ୍ର (follicle) ସଂଖ୍ୟା; ଏହା ଅଣ୍ଡାର ଭଣ୍ଡାର କେତେ ଅଛି ତାହା ଅନୁମାନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ.
- ପୁରୁଷ ପ୍ରଜନନ ବିଶେଷଜ୍ଞ (Andrologist)
- ପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରଜନନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଡାକ୍ତର.
- ସହାୟକ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରଯୁକ୍ତି (ART)
- ସହାୟକ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରଯୁକ୍ତି (Assisted reproductive technology), ଯେପରି IVF ଏବଂ ICSI.
- ଆଶରମ୍ୟାନ୍ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ୍ (Asherman syndrome)
- ଗର୍ଭାଶୟ (uterus) ଭିତରେ ଦାଗ ଟିସୁ ହେବା.
- ଶୁକ୍ରାଣୁହୀନତା (Azoospermia)
- ବୀର୍ଯ୍ୟରେ (semen) ଆଦୌ ଶୁକ୍ରାଣୁ ନଥିବା.
B
- ବିଟା-ଏଚ୍ସିଜି (Beta-hCG)
- ଗର୍ଭାବସ୍ଥାର ହରମୋନ୍ (hormone) ଜାଣିବା ପାଇଁ ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା.
- ରାସାୟନିକ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା (Biochemical pregnancy)
- ଅତି ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟରେ ଗର୍ଭ ନଷ୍ଟ ହେବା, ଯାହା କେବଳ ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷାରେ ଜଣାପଡ଼େ.
- ବ୍ଲାଷ୍ଟୋସିଷ୍ଟ (Blastocyst)
- ନିଷେଚନର (fertilisation) 5–6 ଦିନ ପରେ ଥିବା ଭ୍ରୂଣ (embryo).
- ଶରୀର ଭାର ସୂଚକାଙ୍କ (BMI)
- ବଡି ମାସ୍ ଇଣ୍ଡେକ୍ସ (Body mass index); ଉଚ୍ଚତା ତୁଳନାରେ ଓଜନ କେତେ ତାହା ଦେଖାଏ.
C
- ଗର୍ଭାଶୟ ମୁଖ (Cervix)
- ଗର୍ଭାଶୟର (womb) ବେକ ଭଳି ଅଂଶ, ଯାହା ଯୋନିରେ (vagina) ଖୋଲେ.
- କ୍ରୋମୋଜୋମ୍ (Chromosomes)
- କୋଷ (cell) ଭିତରେ ଥିବା ଜିନ୍ ସୂଚନାର ପ୍ୟାକେଟ୍.
- କ୍ଲୋମିଫେନ୍ (Clomiphene)
- ଅଣ୍ଡା ନିର୍ଗମନରେ (ovulation) ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ବଟିକା.
- କର୍ପସ୍ ଲୁଟିୟମ୍ (Corpus luteum)
- ଅଣ୍ଡା ନିର୍ଗମନ ପରେ ରହିଯାଉଥିବା ଏକ ଗଠନ, ଯାହା ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ (progesterone) ତିଆରି କରେ.
- ଫ୍ରିଜ୍ କରି ସଂରକ୍ଷଣ (Cryopreservation)
- ପରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ଅଣ୍ଡା, ଶୁକ୍ରାଣୁ ବା ଭ୍ରୂଣକୁ ଫ୍ରିଜ୍ କରି ରଖିବା.
- ଋତୁଚକ୍ରର ପ୍ରଥମ ଦିନ (Cycle day 1)
- ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବରେ (period) ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ତସ୍ରାବର ପ୍ରଥମ ଦିନ.
D
- ଦାତା ଗ୍ୟାମେଟ୍ (Donor gametes)
- ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାନ କରାଯାଇଥିବା ଅଣ୍ଡା ବା ଶୁକ୍ରାଣୁ.
E
- ଗର୍ଭାଶୟ ବାହାରେ ଗର୍ଭ (Ectopic pregnancy)
- ଗର୍ଭାଶୟ ବାହାରେ, ସାଧାରଣତଃ ଫାଲୋପିୟାନ୍ ନଳୀରେ (tube) ହେଉଥିବା ଗର୍ଭ; ଏହା ଏକ ଜରୁରୀ ଅବସ୍ଥା.
- ଅଣ୍ଡା (Egg, oocyte)(Egg (oocyte))
- ମହିଳାଙ୍କ ପ୍ରଜନନ କୋଷ (cell).
- ଅଣ୍ଡା ସଂଗ୍ରହ (Egg retrieval, OPU)(Egg retrieval (OPU))
- ଅବଶ ଔଷଧ (Anaesthesia) ଦେଇ ଏକ ସୂଚୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ଅଣ୍ଡାଶୟ (Ovary) ରୁ ଅଣ୍ଡା ସଂଗ୍ରହ କରିବା।
- ଭ୍ରୂଣ (Embryo)
- ନିଷିକ୍ତ ଅଣ୍ଡା, ଯାହା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବିକାଶ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।
- ଭ୍ରୂଣ ସ୍ଥାନାନ୍ତର (Embryo transfer)
- ଭ୍ରୂଣକୁ ଗର୍ଭାଶୟ (Uterus) ଭିତରେ ରଖିବା।
- ଭ୍ରୂଣବିଜ୍ଞାନୀ (Embryologist)
- ଲ୍ୟାବ୍ର ବିଜ୍ଞାନୀ, ଯିଏ ଅଣ୍ଡା, ଶୁକ୍ରାଣୁ ଓ ଭ୍ରୂଣକୁ ସମ୍ଭାଳନ୍ତି।
- ଗର୍ଭାଶୟର ଭିତର ସ୍ତର (Endometrium)
- ଗର୍ଭାଶୟର ଭିତର ପଟର ଆସ୍ତରଣ।
- ଗର୍ଭାଶୟ ବାହାରେ ଗର୍ଭାଶୟ ପରି କୋଷ ବଢ଼ିବା (Endometriosis)
- ଗର୍ଭାଶୟର ଭିତର ସ୍ତର ପରି କୋଷ ଗର୍ଭାଶୟ ବାହାରେ ବଢ଼ିବା।
- ଏଷ୍ଟ୍ରାଡିଓଲ୍ (Estradiol, E2)(Estradiol (E2))
- ଅଣ୍ଡାଶୟ ତିଆରି କରୁଥିବା ମୁଖ୍ୟ ମହିଳା ହରମୋନ୍।
F
- ଫାଲୋପିଆନ୍ ନଳୀ (Fallopian tubes)
- ଯେଉଁ ନଳୀରେ ଅଣ୍ଡା ଓ ଶୁକ୍ରାଣୁ ମିଳିତ ହୁଏ।
- ନିଷେଚନ (Fertilisation)
- ଶୁକ୍ରାଣୁ ଅଣ୍ଡା ସହ ମିଶିବା।
- ଉର୍ବର ସମୟ (Fertile window)
- ପ୍ରତି ଚକ୍ରରେ ପ୍ରାୟ 6 ଦିନ, ଯେତେବେଳେ ଗର୍ଭଧାରଣ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରେ।
- ଫ୍ରିଜ୍ କରା ଭ୍ରୂଣ ସ୍ଥାନାନ୍ତର (FET)
- ଫ୍ରିଜ୍ କରି ରଖାଯାଇଥିବା ଭ୍ରୂଣର ସ୍ଥାନାନ୍ତର।
- ଗର୍ଭାଶୟ ଗଣ୍ଠି (Fibroid)
- ଗର୍ଭାଶୟର ମାଂସପେଶୀରେ ହେଉଥିବା କର୍କଟ ନୁହେଁ ଏପରି ଗଣ୍ଠି।
- ଅଣ୍ଡା ଥଳି (Follicle)
- ଅଣ୍ଡାଶୟରେ ଥିବା ଛୋଟ ତରଳ ଭରା ଥଳି, ଯେଉଁଥିରେ ଅଣ୍ଡା ଥାଏ।
- ଫୋଲିକ୍ ଏସିଡ୍ (Folic acid)
- ଏକ B ଭିଟାମିନ୍, ଯାହା କିଛି ଜନ୍ମଜାତ ତ୍ରୁଟିରୁ ରକ୍ଷା କରେ; ଗର୍ଭଧାରଣ ପୂର୍ବରୁ ଖାଆନ୍ତୁ।
- ଫୋଲିକଲ୍ ଉତ୍ତେଜକ ହରମୋନ୍ (FSH)
- ଅଣ୍ଡା ବଢ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବା ହରମୋନ୍।
G
- ଗୋନାଡୋଟ୍ରୋପିନ୍ (Gonadotropins)
- IVF ରେ ଅଣ୍ଡା ଥଳି (Follicle) ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ୍ ହରମୋନ୍।
H
- hCG ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ୍ (hCG trigger)
- ଅଣ୍ଡା ବାହାରିବା (Ovulation) କିମ୍ବା ଅଣ୍ଡା ସଂଗ୍ରହ ପୂର୍ବରୁ ଅଣ୍ଡାର ପକ୍ୱତା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ୍।
- ନଳୀ ଏକ୍ସ-ରେ ପରୀକ୍ଷା (HSG)
- ନଳୀ ଠିକ୍ ଅଛି କି ନାହିଁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ରଙ୍ଗ ଦେଇ କରାଯାଉଥିବା ଏକ୍ସ-ରେ ପରୀକ୍ଷା।
- ଜଳଭରା ନଳୀ (Hydrosalpinx)
- ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିବା ଏକ ନଳୀ, ଯାହା ତରଳରେ ଭରି ରହିଥାଏ।
- ଗର୍ଭାଶୟ କ୍ୟାମେରା ପରୀକ୍ଷା (Hysteroscopy)
- କ୍ୟାମେରା ସାହାଯ୍ୟରେ ଗର୍ଭାଶୟ ଭିତରକୁ ଦେଖିବା।
I
- ICSI
- ଗୋଟିଏ ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ (Sperm) ଗୋଟିଏ ଅଣ୍ଡା (Egg) ଭିତରକୁ ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କରାଇବା।
- ଗର୍ଭରେ ଲାଗିବା (Implantation)
- ଭ୍ରୂଣ (Embryo) ଗର୍ଭାଶୟର (Womb) ଭିତର ସ୍ତରରେ ଲାଗିଯିବା।
- ବନ୍ଧ୍ୟାତ୍ୱ (Infertility)
- ୧୨ ମାସ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ବି ଗର୍ଭଧାରଣ ନହେବା (୩୫ ବର୍ଷ ବା ଅଧିକ ବୟସ ହେଲେ ୬ ମାସ)।
- IUI
- ଧୋଇ ପରିଷ୍କାର କରାଯାଇଥିବା ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ (Sperm) ଗର୍ଭାଶୟ (Uterus) ଭିତରେ ରଖିବା।
- IVF
- ଲ୍ୟାବରେ ଅଣ୍ଡା (Egg) ସହ ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ (Sperm) ମିଶାଇ ନିଷେଚନ କରାଇବା।
K
- କାରିଓଟାଇପ୍ (Karyotype)
- କ୍ରୋମୋଜୋମ (Chromosome) ଦେଖିବା ପାଇଁ କରାଯାଉଥିବା ପରୀକ୍ଷା।
L
- ଲାପାରୋସ୍କୋପି (Laparoscopy)
- ପେଟ ତଳ ଭାଗର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଛୋଟ ଛିଦ୍ର ଦେଇ କରାଯାଉଥିବା ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର।
- ଲେଟ୍ରୋଜୋଲ୍ (Letrozole)
- PCOS/PMOS ରେ ଅଣ୍ଡା ଛାଡ଼ିବାରେ (Ovulation) ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାୟତଃ ପ୍ରଥମେ ଦିଆଯାଉଥିବା ବଟିକା।
- LH
- ଲ୍ୟୁଟିନାଇଜିଂ ହରମୋନ (Luteinising hormone); ଏହା ହଠାତ୍ ବଢ଼ିଗଲେ ଅଣ୍ଡା ବାହାରିଥାଏ।
- LH ହଠାତ୍ ବୃଦ୍ଧି (LH surge)
- LH ହଠାତ୍ ଖୁବ୍ ବଢ଼ିଯିବା, ଯାହା ପରେ ୨୪–୩୬ ଘଣ୍ଟାରେ ଅଣ୍ଡା ବାହାରିଥାଏ।
- ଲ୍ୟୁଟିଆଲ୍ ପର୍ଯ୍ୟାୟ (Luteal phase)
- ଅଣ୍ଡା ବାହାରିବା ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମାସିକ ମଝିରେ ଥିବା ଦିନଗୁଡ଼ିକ।
M
- ରଜୋନିବୃତ୍ତି (Menopause)
- ମାସିକ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବା।
- ଗର୍ଭପାତ (Miscarriage)
- ୨୦ ସପ୍ତାହ ପୂର୍ବରୁ ଗର୍ଭ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା।
- ଆକାର (Morphology)
- ଶୁକ୍ରାଣୁର (Sperm) ଆକୃତି ବା ଗଢ଼ଣ।
- ଗତିଶୀଳତା (Motility)
- ଶୁକ୍ରାଣୁ (Sperm) କେତେ ଭଲ ଭାବରେ ଚାଲେ।
O
- ଶୁକ୍ରାଣୁ ଅଭାବ (Oligospermia)
- ଶୁକ୍ରାଣୁର (Sperm) ସଂଖ୍ୟା କମ୍ ହେବା।
- OHSS
- ଓଭାରିଆନ୍ ହାଇପରଷ୍ଟିମୁଲେସନ୍ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ୍ (Ovarian hyperstimulation syndrome); ଔଷଧକୁ ଅଣ୍ଡାଶୟ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଖାଏ।
- ଅଣ୍ଡାଶୟ (Ovary)
- ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗରେ ଅଣ୍ଡା (Egg) ରହେ ଓ ହରମୋନ (Hormone) ତିଆରି ହୁଏ।
- ଅଣ୍ଡାପାତ (Ovulation)
- ଅଣ୍ଡାଶୟରୁ (Ovary) ଗୋଟିଏ ଅଣ୍ଡା (Egg) ବାହାରିବା।
- ଅଣ୍ଡାପାତ ପ୍ରେରଣା (Ovulation induction)
- ଅଣ୍ଡାଶୟକୁ (Ovary) ଅଣ୍ଡା ଛାଡ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଔଷଧ।
P
- PCOS/PMOS
- ପଲିସିଷ୍ଟିକ୍ ଓଭାରି ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ୍ (Polycystic ovary syndrome); ଏହା ଏକ ହରମୋନ୍ ଅବସ୍ଥା, ଯାହା ଯୋଗୁଁ ଅଣ୍ଡା ନିୟମିତ ଭାବେ ବାହାରେ ନାହିଁ।
- PGT
- ଭ୍ରୂଣ (Embryo) ସ୍ଥାପନ ପୂର୍ବରୁ ଜିନ୍ ଜନିତ ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ ଭ୍ରୂଣର ଜେନେଟିକ୍ ପରୀକ୍ଷା (Preimplantation genetic testing)।
- ପିଟ୍ୟୁଟାରୀ ଗ୍ରନ୍ଥି (Pituitary gland)
- ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଥିବା ଛୋଟ ଗ୍ରନ୍ଥି, ଯାହା ହରମୋନ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।
- POI
- ଅକାଳ ଡିମ୍ବାଶୟ ଅକ୍ଷମତା (Premature ovarian insufficiency); ୪୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ଡିମ୍ବାଶୟ (Ovary) କାମ କରିବା ବନ୍ଦ କରିଦିଏ।
- ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ (Progesterone)
- ଏହି ହରମୋନ୍ ଗର୍ଭାଶୟର ଭିତର ସ୍ତରକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ ଓ ତାକୁ ସହାୟତା ଦିଏ।
- ପ୍ରୋଲାକ୍ଟିନ୍ (Prolactin)
- ଦୁଧ ତିଆରି କରୁଥିବା ହରମୋନ୍; ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଥିଲେ ଅଣ୍ଡା ବାହାରିବା ବନ୍ଦ ହୋଇପାରେ।
R
- ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଭପାତ (Recurrent pregnancy loss)
- ଦୁଇ ଥର କିମ୍ବା ତା'ଠାରୁ ଅଧିକ ଥର ଗର୍ଭପାତ ହେବା।
S
- ବୀର୍ଯ୍ୟ (Semen)
- ଶୁକ୍ରାଣୁ ଥିବା ତରଳ ପଦାର୍ଥ।
- ବୀର୍ଯ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା (Semen analysis)
- ଶୁକ୍ରାଣୁର ସଂଖ୍ୟା, ଗତି ଓ ଆକାର ଦେଖିବା ପାଇଁ ଲ୍ୟାବ୍ ପରୀକ୍ଷା।
- ପର୍ଦ୍ଦା (Septum)
- ଗର୍ଭାଶୟକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟୁଥିବା ଟିସୁର ଏକ କାନ୍ଥ।
- ଶୁକ୍ରାଣୁ (Sperm)
- ପୁରୁଷର ପ୍ରଜନନ କୋଷ।
- ଶୁକ୍ରାଣୁ ସଂଗ୍ରହ (Sperm retrieval, TESA/PESA)(Sperm retrieval (TESA/PESA))
- ଅଣ୍ଡକୋଷ କିମ୍ବା ଏପିଡିଡିମିସ୍ (Epididymis) ରୁ ସିଧାସଳଖ ଶୁକ୍ରାଣୁ ବାହାର କରିବା।
- ସରୋଗେସି (Surrogacy)
- ଜଣେ ଦମ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମହିଳା ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରିବା।
T
- ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟେରନ୍ (Testosterone)
- ପୁରୁଷର ମୁଖ୍ୟ ହରମୋନ୍।
- TSH
- ଥାଇରଏଡ୍-ଉତ୍ତେଜକ ହରମୋନ୍ (Thyroid-stimulating hormone); ଥାଇରଏଡ୍ କେମିତି କାମ କରୁଛି ତାହା ଜାଣିବା ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା।
U
- ଅଲଟ୍ରାସାଉଣ୍ଡ (Ultrasound)
- ଧ୍ୱନି ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଶରୀରର ଅଙ୍ଗ ଦେଖିବାର ସ୍କାନ୍।
- ଗର୍ଭାଶୟ (Uterus)
- ଗର୍ଭ, ଯେଉଁଠି ଶିଶୁ ବଢ଼େ।
V
- ଭାରିକୋସିଲ୍ (Varicocele)
- ଅଣ୍ଡକୋଷ ଥଳିରେ ଫୁଲିଯାଇଥିବା ଶିରା।
- ଭିଟ୍ରିଫିକେସନ୍ (Vitrification)
- ଅଣ୍ଡା ଓ ଭ୍ରୂଣକୁ ଶୀଘ୍ର ଜମାଇବାର ପଦ୍ଧତି।
Z
- ଜାଇଗୋଟ୍ (Zygote)
- ଶୁକ୍ରାଣୁ ଓ ଅଣ୍ଡା ମିଶିଲେ ତିଆରି ହେଉଥିବା ପ୍ରଥମ କୋଷ।